| WESPRZYJ NAS |
|
 |
| Logowanie |
|
Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem? Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.
Zapomniane hasło? Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
|
|
| Home « Inne Tematy « Masz prawo się bronić « Jak przeciwdziałać dyskryminacji rasowej i ksenofobii |
INFORMACJE ZEBRANE I OPRACOWANE PRZEZ
ANTYFASZYSTOWSKIE STOWARZYSZENIE „NIGDY WIĘCEJ”
PO Box 6
03-700 Warszawa 4
(prosimy załączyć kopertę i znaczek)
tel. 0601 36-08-35
e-mail: redakcja@nigdywiecej.org
WWW: www.nigdywiecej.org
PRAWO KRAJOWE W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA DYSKRYMINACJI RASOWEJ, KSENOFOBII I ZWIĄZANEJ Z NIMI NIETOLERANCJI
Konstytucja RP (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.):
zakazuje istnienia partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swych programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, (art. 13);
wprowadza zakaz dyskryminacji rasowej stanowiąc, że wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do jednakowego traktowania przez władze publiczne oraz że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32);
zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury, a także gwarantuje im prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej (art. 35);
stanowi, że przepisy umów ratyfikowanych przez Polskę i ogłoszonych w Dzienniku Ustaw, co do zasady stosowane są bezpośrednio w krajowym porządku prawnym. Ofiara dyskryminacji może się więc, przy spełnieniu określonych warunków, bezpośrednio przed sądem powoływać na naruszenia postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w drodze ustawy, które zakazują dyskryminacji (patrz. pkt. 1.2 Programu);
przyznaje każdemu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, prawo wniesienia skargi do Trybunału Konstytucyjnego (art. 79) w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach, prawach bądź obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarga przysługuje po całkowitym wcześniejszym wyczerpaniu dostępnych środków ochrony prawnej, w ramach procedury sądowej lub administracyjnej. Procedura ta, choć dostępna, wykorzystywana jest przez ofiary dyskryminacji rasowej w znikomym stopniu;
przyznaje każdemu prawo wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 80) z wnioskiem o pomoc w ochronie wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi bowiem na straży praw i wolności człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych (art. 208).
Kodeks karny (Dz. U. z 1997, Nr 88, poz. 553 z późn. zm.), w rozdziale „Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne” wprowadził dwa przepisy dotyczące ludobójstwa (art. 118) i dyskryminacji rasowej (art. 119). Zwalczania i propagowania rasizmu dotyczą art. 256 i 257 kk. Ofiary dyskryminacji mogą dochodzić odszkodowania m.in. na drodze postępowania karnego oraz roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa, wytaczając przeciwko oskarżonemu powództwo cywilne (tzw. powództwo adhezyjne).
Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964, Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), przewiduje możliwość dochodzenia roszczeń przez ofiary dyskryminacji. Istnieje kilka sposobów dochodzenia odszkodowania lub zadośćuczynienia za poniesioną krzywdę. Ochronę dóbr osobistych, w szczególności: zdrowia, wolności, czci, swobody sumienia i innych przewiduje w art. 23-24, stanowiąc: „Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania (...), może żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków (...), może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych”. Kodeks cywilny dopuszcza również w kilku wypadkach rekompensatę pieniężną za doznaną krzywdę, tak jest np. przy uszkodzeniu ciała, wywołaniu rozstroju zdrowia czy pozbawieniu człowieka wolności.
Kodeks pracy (Dz. U. z 1998, Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), zakazuje jakiejkolwiek dyskryminacji bezpośredniej lub pośredniej - w zatrudnieniu, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne, oraz przynależność związkową oraz zawiera gwarancje ich przestrzegania. Środki dochodzenia praw w razie naruszenia zakazu dyskryminacji są takie same, jak przy innych uprawnieniach pracowniczych - pozew do sądu pracy, skarga do Państwowej Inspekcji Pracy i żądanie wszczęcia postępowania pojednawczego przed komisją pojednawczą. W przypadku zgłoszenia Państwowej Inspekcji Pracy informacji o dyskryminacji pracownika, przeprowadzona zostanie kontrola pozwalająca na weryfikację zasadności złożonej skargi, z zapewnieniem ubiegającemu się o interwencję całkowitej anonimowości. Sprawy z zakresu naruszenia zakazu dyskryminacji są rozpatrywane przez sąd pracy, w postępowaniu odrębnym, zgodnie z przepisami z tytułu VII, działu III Kodeksu postępowania cywilnego. W razie ujawnienia zaistnienia przypadku dyskryminacji, inspektor pracy może skierować do pracodawcy wystąpienie o usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Za naruszenie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn Kodeks pracy uznaje różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracowników, którego skutkiem jest w szczególności: odmowa nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy, niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą, a także pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe, chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami. Ciężar udowodnienia, że zróżnicowanie sytuacji nie miało charakteru dyskryminującego spoczywa na pracodawcy. Sankcją za naruszenie przepisów antydyskryminacyjnych jest odszkodowanie pieniężne nie niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę.
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. „o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu”, która stanowi w art. 55. iż „Kto publicznie i wbrew faktom zaprzecza zbrodniom, popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 31 grudnia 1989 r.: zbrodni nazistowskich, zbrodni komunistycznych, innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, o których mowa w art. 1 pkt 1, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyrok podawany jest do publicznej wiadomości”.
Inne akty prawa krajowego pośrednio dotyczące problematyki przeciwdziałania i zwalczania dyskryminacji rasowej i ksenofobii:
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. „o Policji”, która stanowi, że Policja może pobierać, przetwarzać i wykorzystywać w celach śledczych i identyfikacyjnych informacje, w tym dane osobowe, ujawniające rasę lub pochodzenie etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne etc.;
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. „o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy”, która zakazuje dyskryminacji z przyczyn rasy i narodowości;
Ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. „Ordynacja wyborcza do Sejmu RP i do Senatu RP”, która przewiduje zwolnienie komitetów wyborczych utworzonych przez organizacje mniejszości narodowych z wymogu przekroczenia 5 % progu wyborczego;
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. „o systemie oświaty” stanowiąca, że szkoły i placówki publiczne umożliwią uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, a w szczególności naukę języka i w języku ojczystym oraz naukę własnej historii i kultury;
Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. „o radiofonii i telewizji” stanowiąca, że programy publicznej radiofonii i telewizji powinny uwzględniać potrzeby mniejszości narodowych i grup etnicznych;
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. „o partiach politycznych” przewiduje możliwość przekazania przez sąd rejestrujący partię polityczną możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności celów partii politycznej z Konstytucją;
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. „o Trybunale Konstytucyjnym” stanowi, że Trybunał orzeka w sprawach m. in. zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych;
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. „o gwarancjach wolności sumienia i wyznania” przewidująca, iż nikt nie może być dyskryminowany z powodu swych przekonań religijnych a równe prawa w życiu państwowym, politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturalnym przysługują niezależnie od wyznania;
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. „o pomocy społecznej” (Dz. U. z 2004, Nr 64, poz. 593), która zawiera Rozdział 5 dotyczący integracji uchodźców.
Instytucje, które ze względu na zakres swojej działalności podejmować mogą problematykę przeciwdziałania i zwalczania dyskryminacji rasowej i ksenofobii:
Rzecznik Praw Obywatelskich, powołany przez Konstytucję RP. Kompetencje szczegółowe i sposób działania uregulowane zostały w ustawie z dnia 15 lipca 1987 r. (Dz. U. z 2001, Nr 14, poz. 147). Rzecznik stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych. W sprawach o ochronę wolności i praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji tych wolności i praw, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej;
Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP, od 1989 r. jest stałą komisją sejmową która zajmuje się problematyką dotyczącą osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Do zakresu działania Komisji należą sprawy związane m.in. z podtrzymywaniem tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych, współtworzenie prawa dotyczącego mniejszości, podejmowanie interwencji w sprawach dotyczących mniejszości analizowanie tematów problemowych, a także konsultacje i spotkania ze środowiskami mniejszości;
Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych, jest kolegialnym organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów w zakresie wypracowania i koordynacji polityki rządu wobec mniejszości narodowych i etnicznych. Do zadań Zespołu należy m. in.: opracowywanie projektów działań rządu zmierzających do tworzenia sprzyjających warunków dla mniejszości narodowych; koordynacja działań administracji rządowej, realizującej zadania na rzecz mniejszości narodowych; dokonywanie ocen i formułowanie propozycji w zakresie realizacji praw i potrzeb mniejszości narodowych; przeciwdziałanie naruszaniu praw mniejszości narodowych; inicjowanie działań na rzecz popularyzacji wiedzy o mniejszościach narodowych oraz ich kulturze a także badań nad sytuacją mniejszości narodowych. Przewodniczącym Zespołu jest podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. W ramach Zespołu działa Podzespół ds. Edukacji Mniejszości Narodowych oraz Podzespół ds. Romskich;
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wydział Mniejszości Narodowych w Departamencie Wyznań i Mniejszości Narodowych, został powołany w strukturze MSWiA w styczniu 2000 r. Do zakresu działania Wydziału należy prowadzenie spraw mniejszości narodowych, a w szczególności: opracowywanie - w porozumieniu z przedstawicielami innych ministrów - propozycji do założeń polityki państwa wobec mniejszości narodowych; obsługa merytoryczna i organizacyjno-techniczna Zespołu do Spraw Mniejszości Narodowych; współdziałanie z organami administracji rządowej i samorządowej na rzecz uwzględniania lokalnych potrzeb mniejszości narodowych; utrzymywanie bieżących kontaktów z kierownictwem organizacji społecznych mniejszości; podejmowanie działań na rzecz respektowania praw mniejszości narodowych i rozwiązywania problemów mniejszości narodowych. Ponadto Wydział odpowiedzialny jest za opracowywanie i koordynację programów na rzecz mniejszości narodowych, informacji problemowych dotyczących mniejszości narodowych dla organów administracji rządowej, Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej; opracowywanie materiałów związanych ze współpracą z instytucjami i organizacjami, działającymi na rzecz mniejszości narodowych w ramach Komisji Europejskiej, Rady Europy, oraz Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz organizowanie i prowadzenie szkoleń pracowników urzędów wojewódzkich odpowiedzialnych za problematykę mniejszości narodowych. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją Rady Ministrów z 6 stycznia 2004 r. odpowiada za współpracę z Europejskim Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii;
Urząd do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców. Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców jest centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach repatriacji, wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego, nadawania statusu uchodźcy i udzielania cudzoziemcom azylu, a także w sprawach związanych z obywatelstwem polskim wynikających z zakresu zadań administracji rządowej. Nadzór nad Prezesem Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji;
Rada do Spraw Uchodźców jest organem administracji publicznej. Do jej zadań należy m.in.: dokonywanie analiz orzecznictwa w zakresie spraw o nadanie lub pozbawienie statusu uchodźcy; gromadzenie informacji o krajach pochodzenia cudzoziemców; współpraca z organami oraz instytucjami krajowymi i zagranicznymi w zakresie problematyki migracji i uchodźstwa; a także rozpatrywanie odwołań od decyzji i zażaleń na postanowienia wydane przez Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców w sprawach o nadanie lub pozbawienie statusu uchodźcy;
Ministerstwo Gospodarki i Pracy jest resortem, w zakresie działalności którego znajdują się przepisy prawa pracy (m. in. Kodeks pracy) oraz dotyczące rynku pracy (Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy), zawierające regulacje prawne dotyczące przeciwdziałania dyskryminacji m. in. ze względów rasowych w zakresie dostępu do rynku pracy, wykonywania pracy oraz praw pracowniczych. W zakresie kompetencji tego ministerstwa leży również przeciwdziałanie dyskryminacji rasowej w obszarze podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej;
Państwowa Inspekcja Pracy – do jej zadań ustawowych należy m. in. nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców prawa pracy, w tym zakazu dyskryminacji ze względów rasowych, szczególnie w zakresie stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, ochrony pracy kobiet, młodocianych i osób niepełnosprawnych oraz ściganie wykroczeń przeciwko prawom pracownika i udział w postępowaniu w tych sprawach w charakterze oskarżyciela publicznego. Państwowa Inspekcja Pracy opiniuje także projekty aktów prawnych oraz inicjowanie prac legislacyjnych w zakresie prawa pracy;
Ministerstwo Kultury. Działania w zakresie ochrony kultury mniejszości narodowych i etnicznych prowadzone są przez Departament Kultury Mniejszości Narodowych Ministerstwa Kultury. Do zadań Departamentu Kultury Mniejszości Narodowych należy m. in.: udzielanie pomocy organizacjom społecznym w zakresie kultywowania tradycji i kultury mniejszości narodowych, wspieranie realizacji imprez kulturalnych organizowanych przez związki i stowarzyszenia mniejszościowe, wspieranie niskonakładowych publikacji i prasy mniejszości, współdziałanie ze związkami i stowarzyszeniami mniejszościowymi w sprawach edukacji kulturalnej dzieci i młodzieży, opiniowanie projektów aktów prawnych, konwencji, traktatów i standardów międzynarodowych dotyczących problemów kultury mniejszości, wspieranie przedsięwzięć na rzecz tolerancji oraz działań popularyzujących w społeczeństwie polskim problematykę kultury mniejszości;
Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu nie ma wyodrębnionego organu odpowiedzialnego za sprawy edukacji osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Kwestie te, jak również edukacja dzieci migrantów i uchodźców stanowią bowiem integralny składnik oświaty. Do zakresu zadań Ministerstwa należy także wspieranie szkolnictwa mniejszości w tym także kwestie dotyczące podręczników do nauki języka i w języku ojczystym mniejszości. Ponadto MENiS promuje działania dotyczące integracji europejskiej, wymiany młodzieży, a postulaty dotyczące dziedziny sportu, kultury i aktywności młodzieży, respektujące zasadę niedyskryminacji, mają odniesienie w takich programach opracowanych przez ten resort jak: „Strategia Państwa dla Młodzieży na lata 2003 – 2012” oraz „Strategia rozwoju sportu w Polsce do roku 2012”. Podległy MENiS Centralny Ośrodek Doskonalenia nauczycieli realizuje zadania dotyczące podnoszenia kwalifikacji i doskonalenia nauczycieli w zakresie edukacji międzykulturowej, prowadzi także działalność wydawniczą z tego zakresu;
Pełnomocnik Rządu do Spraw Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn, powołany został w listopadzie 2001. Rozporządzeniem z dnia 25 czerwca 2002 r. (Dz. U. z 2002, Nr 96, poz. 849) Rada Ministrów czasowo poszerzyła kompetencje Pełnomocnika o promowanie, inicjowanie, realizowanie albo koordynowanie realizacji rządowych programów mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji z przyczyn rasy, pochodzenia etnicznego, religii, przekonań, wieku oraz orientacji seksualnej. Pełnomocnik realizuje zadania z zakresu upowszechniania wiedzy na temat dyskryminacji i jej przejawów oraz metod i strategii przeciwdziałania jej występowaniu, a także współpracy z właściwymi organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i instytucjami. Pełnomocnik ponadto inicjuje, opiniuje oraz opracowuje projekty aktów prawnych i innych dokumentów rządowych mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji.
INFORMACJE DODATKOWE
Sąd Najwyższy - Izba Karna. Uchwała z dnia 28 marca 2002 r. (sygn. akt I KZP 5/2002). Sąd Najwyższy Izba Karna w Warszawie na posiedzeniu w składzie: Przewodniczący: Prezes SN Lech Paprzycki (spraw.). Sędziowie SN: Henryk Gradzik, Jacek Sobczak, Protokolant: Anna Błachnio, przy udziale Zastępcy Prokuratora Generalnego Ryszarda Stefańskiego, w sprawie L.Z. i R.S.,
po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 9.01.2002 r., sygn. akt VII Ka 1382/01, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:
Czy użyte w art. 256 kk sformułowanie „propaguje” dla określenia czynności sprawczej oznacza, że publiczne pochwalanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa, wyrażające się np. w wystawieniu na widok publiczny swastyki, wykonywanie gestów faszystowskiego pozdrowienia etc. tylko wtedy wyczerpuje znamiona określonego w art. 256 kk czynu zabronionego, gdy jednocześnie łączy się z (publicznym) upowszechnianiem (popularyzowaniem) wiedzy o takim ustroju tj. uprawianiem propagandy?
Uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:
„Propagowanie, w rozumieniu art. 256 kk, oznacza każde zachowanie polegające na publicznym prezentowaniu, w zamiarze przekonania do niego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa.”
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 28 czerwca 2001 r. w sprawie II K 1256/00 L.Z. skazany został za przestępstwo zakwalifikowane z art. 18 § 3 kk w zw. z art. 256 kk, które miało polegać na tym, że w dniu 1 lipca 2000 r. w R. gm. L. działając w zamiarze, aby inne osoby publicznie propagowały ideologię faszystowską, swoim zachowaniem ułatwił im to, w szczególności poprzez udostępnienie klubu „u H.”, którego był faktycznym najemcą, zapewnienie obsługi wskazanego lokalu, rozpowszechnienie informacji dotyczących czasu, miejsca i przedmiotu spotkania oraz inne, natomiast R.S. za przestępstwo zakwalifikowane na podstawie tych samych przepisów, popełnione w tym samym czasie i miejscu, które miało polegać na tym, że chcąc aby inne osoby propagowały ideologię faszystowską, swoim zachowaniem ułatwił im to, w szczególności wynajął klub „u H.” zorganizował środek przewozu w postaci dwóch autobusów Państwowej Komunikacji Samochodowej w O. rozpowszechniał informacje dotyczące czasu, miejsca i przedmiotu spotkania, zapewnił obsługę lokalu i inne, realizując w tym zakresie swój zamiar.
W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Rejonowy ustalił m.in., że osoby postronne (...) widziały, jak młodzi ludzie, którzy znajdowali się przed dyskoteką, co jakiś czas podnosili w geście pozdrowienia prawą rękę i skandowali „Sieg heil” i i „Heil Hitler”. Wewnątrz lokalu, na ścianach zawieszone były ponadto flagi z symbolami faszystowskimi.
Obrońcy oskarżonych w uzasadnieniach apelacji wywodzili, że zachowanie uczestników spotkania w klubie „u H.” w dniu 1 lipca 2000 r. nie stanowiło propagowania faszystowskiego ustroju państwa w rozumieniu art. 256 kk, a wobec tego brak jest podstaw do odpowiedzialności karnej L.Z. i R.S.
Sąd Okręgowy w Olsztynie, w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego na podstawie art. 441 § 1 kpk zagadnienie prawne, zwrócił przede wszystkim uwagę na to, że użyte w art. 270 § 2 kk z 1969 r. sformułowanie pochwala, zastąpione zostało w art. 256 kk sformułowaniem propaguje, dla określenia czynności sprawczej. Odwołując się do Słownika Współczesnego Języka Polskiego i jednego komentarza do obowiązującego kodeksu karnego, Sąd ten zauważył także, że czynność sprawcza - propaguje - jest zakresowo szersza od czynności sprawczej - pochwala a ponadto wyraził ocenę, że jakkolwiek trudno wyobrazić sobie - propagowanie - czegoś bez wyrażenia pozytywnej oceny (pochwalenia) dla propagowanej treści, tym niemniej - jak się wydaje - aprobowanie czegoś, czynności sprawczej - propaguje – nie spełnia.
Pomijając trafność tego ostatniego spostrzeżenia, zdumiewa to, że Sąd Okręgowy, napotykając na trudności w dokonaniu wykładni przepisu art. 256 kk, ograniczył się do zapoznania się tylko ze stanowiskiem prezentowanym w jednym komentarzu, gdy piśmiennictwo na ten temat, choć nie odznacza się obfitością, to jednak jest znacznie bogatsze. Istotniejsze jest jednak, że właśnie zapoznanie się z literaturą przedmiotu prowadzi do wniosku, że na tle wykładni znamienia ustawowego propaguje jakim posługuje się art. 256 kk, wyłania się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, także w realiach procesowych sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy w Olsztynie, a więc spełnione zostały wymogi określone w art. 441 § 1 kpk.
W związku z przedstawionym zagadnieniem prawnym Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności, co oczywiste, posłużyć się należy wykładnią gramatyczną, odwołującą się do znaczenia określenia jakim posłużył się ustawodawca w art. 256 kk, w języku polskim. Wtedy okaże się, że odwołanie się tylko do zwykłego wyczucia językowego, nawet bez potrzeby sięgania do profesjonalnych słowników, pozwala stwierdzić, że określenie pochwala w art. 270 § 2 kk z 1969 r. nie może mieć takiej samej treści jak określenie propaguje użyte w art. 256 kk. Nie budzi bowiem żadnej wątpliwości, że propagowanie może, ale nie musi być połączone z pochwalaniem. Można bowiem coś publicznie pochwalać bez zamiaru propagowania, jak i propagować nie pochwalając tego co się propaguje. [zob. H. Zgółkowa (red.) „Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny”, Poznań 2000, t. 29, s. 217, Poznań 2001 t. 32, s. 447].
Zakładając przy tym racjonalność ustawodawcy, nie można przyjmować, by takie wyczucie językowe obce było projektodawcom przepisu, którzy w nowym kodeksie w miejsce określenia pochwala posłużyli się określeniem propaguje, natomiast w art. 255 kk, tylko przez niedopatrzenie, w § 3 określeniem pochwala. To ostatecznie musi przekonywać, iż w obowiązującym kodeksie w art. 256 kk ustawodawca nieprzypadkowo zamieścił określenie propaguje, chcąc zgodnie ze znaczeniem tego określenia ukształtować zakres kryminalizacji. Nie można zatem podzielić w zasadzie odosobnionego poglądu, iż te dwa określenia znaczą to samo albo, że są to wyrazy bliskoznaczne. (tak: M. Flemming, W. Kutzmann „Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu”, Warszawa 1999, s. 66, R. Góral Kodeks karny. Praktyczny komentarz Warszawa 2000, s. 336).
Wyraz propagowanie w języku polskim oznacza przede wszystkim upowszechnianie, szerzenie czegoś, w tym także poglądu, by do tego kogoś przekonać [S. Skorupka, H. Auderska, Z. Łempicka (red.) „Mały słownik języka polskiego” Warszawa 1968, s. 633; A. Dąbrówka, E. Geller, R. Turczyn „Słownik synonimów”, Warszawa 1993, s. 102, 103; H. Zgółkowa (red.) „Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny” t. 32, Poznań 2001, s. 447).
Wobec tego, wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że propagowanie w rozumieniu art. 256 kk oznacza każde publiczne zachowanie, które stanowi upowszechnianie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa, podjęte w celu przekonania do niego.
Tak ukierunkowana wykładnia, co do zasadniczych elementów jednolicie, dokonywana jest w piśmiennictwie. Uważa się bowiem, że propagowanie, w rozumieniu przepisu art. 256 kk, to szerzenie wiedzy o totalitarnym ustroju państwa i popieranie go, zachęcanie do wprowadzenia tego właśnie ustroju, podkreślanie jego zalet i przemilczanie wad. (A. Zoll „Kodeks karny. Część szczególna”, t. 2 Kraków 1999, s. 915; zob. też: O. Górniok w: O. Górniok, St. Hoc, St. M. Przyjemski „Kodeks karny. Komentarz”, T. III, Gdańsk 1999, s. 301; M. Flemming, W. Kutzmann op.cit. s. 66, J. Wojciechowski „Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo”, Warszawa 2000, s. 487, R. Góral op.cit. s. 336; A. Marek „Prawo karne” Warszawa 2001, s. 659, L. Gardocki „Prawo karne”, Warszawa 2001, s. 287).
Słusznie przy tym akcentuje się, że nie stanowi propagowania, w rozumieniu tego przepisu, samo prezentowanie zasad takiego ustroju, pozbawione angażowania się po jego stronie (J. Wojciechowski op.cit. s. 487), cytowanie i publikowanie artykułów i książek autorów gloryfikujących lub propagujących taki ustrój, jeżeli ich publikacja miała inne cele niż jego propagowanie (L. Gardocki op.cit. s. 287) - tym bardziej, gdy jest to połączone z krytycznym komentarzem, a także gdy prezentowanie takiego ustroju ma służyć jedynie manifestacji osobistych poglądów, a nie przekonywaniu kogokolwiek (M. Flemming, W. Kutzmann op.cit. s. 66).
W sformułowanym pytaniu Sąd Okręgowy w Olsztynie zwraca się o udzielenie odpowiedzi, czy publiczne pochwalanie faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa, wyrażające się np. w wystawieniu na widok publiczny swastyki, wykonywanie gestów faszystowskiego pozdrowienia etc. tylko wtedy wyczerpuje znamiona określonego w art. 256 kk czynu zabronionego, gdy jednocześnie łączy się z publicznym upowszechnianiem (popularyzowaniem) wiedzy o takim ustroju tj. uprawianiem propagandy. Gdyby takie pytanie odnieść do okoliczności faktycznych istniejących w niniejszej sprawie, to należałoby po prostu odmówić udzielenia odpowiedzi, gdyż rzeczą sądów obu instancji jest rozstrzygnięcie w tym zakresie.
Jeżeli natomiast rozumieć to pytanie jako problem wykładni art. 256 kk, to wówczas należy zwrócić uwagę na to, że, jak to zostało wyżej wywiedzione, wykładnia językowa prowadzi do wniosku, że propagowanie oznacza prezentowanie tego rodzaju ustroju, co może mieć postać każdego zachowania, którego treścią jest rozpowszechnianie wiedzy dotyczącej ustroju państwa totalitarnego, a więc także wystawienie na widok publiczny symboli takiego państwa, czy też wykonywanie określonych gestów identyfikowanych z takim ustrojem. Wszystko jednak zależy od niepowtarzalnych okoliczności konkretnego zdarzenia, które, jak w tej sprawie, zdecydują o tym, czy określone zachowanie stanowi publiczne prezentowanie tego ustroju i to podjęte z zamiarem bezpośrednim przekonywania do tego ustroju. Trafnie przy tym akcentuje się, że przestępstwo to może być popełnione tylko ze szczególnie zabarwionym zamiarem wyrażenia aprobaty dla takiego ustroju. (L. Gardocki op. cit. s. 287).
Mając powyższe na względzie należało dojść do wniosku, że propagowanie, w rozumieniu art. 256 kk, oznacza każde zachowanie, polegające na publicznym prezentowaniu, z zamiarem przekonania do niego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa.
Nie może przy tym budzić najmniejszych nawet wątpliwości, że taki zakres kryminalizacji tego rodzaju zachowania nie stanowi, w świetle Konstytucji RP z 1997 (art. 31 ust. 3 w zw. z art. 54 ust. 1) i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 r. (art. 9, 10 i 17), nieuzasadnionego ograniczenia wolności wypowiedzi, o czym świadczy także konsekwentne stanowisko Trybunału Konstytucyjnego (zob. np. J. Oniszczuk „Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego”, Kraków 2000, s. 238 i nast.; A. Frankiewicz w: B. Banaszak, A. Preisner (red.) „Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP”, Warszawa 2002, s. 393, 693-709, choć z pewnymi, jednak nieuzasadnionymi, zastrzeżeniami) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (zob. m.in. M. A. Nowicki „Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa”, Warszawa 1999, w zakresie art. 9 KE - poz.: 1271A, 1299, 1300, w zakresie art. 10 KE - poz.: 1319, 1324, 1330, 1338-1340, 1342B-1344, 1347, 1361D, 1374, 1404-1411, w zakresie art. 17 KE w zw. z art. 10 KE - poz.: 1714-1719, a także obszerniejsze przedstawienie orzecznictwa Trybunału w zakresie art. 17 KE zob. M.A. Nowicki „Kamienie milowe. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw CzłowiekaI, Warszawa 1996, s. 344-348, 382-388; tenże „Wokół Konwencji Europejskiej”, Kraków 2000, s. 302, 303).
Jest bowiem oczywiste, że demokratyczne państwo nie może tolerować i ma prawo penalizować m.in. propagowanie w zamiarze przekonywania do niego, każdego ustroju totalitarnego, a więc ustroju antydemokratycznego, w tym także ustroju faszystowskiego.
Mając powyższe rozważania na względzie, Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.
Źródło: (http://www.rzeczpospolita.pl/prawo/doc/Orzecznictwo/SN/kar/u_I_KZP_5_02.html)
PRAWO MIĘDZYNARODOWE W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA DYSKRYMINACJI RASOWEJ, KSENOFOBII I ZWIĄZANEJ Z NIMI NIETOLERANCJI
Zgodnie z zaleceniem pkt. 78 Planu Działania Światowej Konferencji Przeciwko Rasizmowi z Durbanu, Polska jest stroną następujących umów międzynarodowych, które podejmują problematykę walki z rasizmem, dyskryminacją rasową, ksenofobią i związaną z nimi nietolerancją.
Polska jest stroną takich traktatów o charakterze uniwersalnym, jak:
Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej z 1966 r. – została podpisana 7 marca 1966 r., ratyfikowana 9 października 1968 r. i weszła w życie wobec Polski 4 stycznia 1969 r. Ponadto w 1997 r. rząd RP powiadomił Sekretarza Generalnego ONZ o wycofaniu zastrzeżenia odnośnie art. 22 Konwencji dotyczącego wyłączenia obowiązkowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Uchwałą Rady Ministrów z 28 września 1998 r. rząd RP uznał kompetencje Komitetu ds. Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Rasowej do przyjmowania zawiadomień osób lub grup osób podlegających jurysdykcji RP, stwierdzających, że są ofiarami naruszenia przez RP któregokolwiek z praw wymienionych w Konwencji (art. 14). Powyższa deklaracja została złożona 1 grudnia 1998 r.;
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych oraz Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. - zostały podpisane 2 marca 1967 r., ratyfikowane 3 marca 1977 r. i weszły w życie wobec Polski 18 czerwca 1977 r. W dniu 14 października 1991 r. Polska ratyfikowała Pierwszy Protokół do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. dotyczący składania indywidualnych skarg na naruszenie przez państwo postanowień Paktu, do Komitetu Praw Człowieka ONZ. Wszedł on w życie wobec Polski 7 lutego 1992 r.;
Konwencja o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa z 1948 r. (weszła w życie wobec Polski 12 stycznia 1951 r.);
Konwencja dot. zwalczania handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji z 1949 r. (weszła w życie wobec Polski 31 sierpnia 1952 r.);
Konwencja dot. statusu uchodźców z 1951 r. i Protokołu do Konwencji z 1967 r. (Konwencja weszła w życie wobec Polski 26 grudnia 1991 r., a Protokół 27 września 1991 r.);
Konwencja MOP nr 111 dot. dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu z 1958 r. (weszła w życie wobec Polski 30 maja 1962 r.);
Konwencja UNESCO w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie oświaty z 1960 r. (weszła w życie wobec Polski 15 grudnia 1964 r.);
Konwencja o eliminacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 1979 r. (weszła w życie wobec Polski 18 lipca 1980 r.) oraz Protokół Fakultatywny do Konwencji, który wszedł w życie wobec Polski 25 marca 2003 r.;
Polska jest stroną następujących umów regionalnych przyjętych w ramach Rady Europy, które podejmują m.in. problematykę zwalczania rasizmu, dyskryminacji rasowej i ksenofobii:
Europejskiej Karty Społecznej z 1961 r. – ratyfikowana 25 czerwca 1997 r., weszła w życie wobec Polski 25 lipca 1997 r.
Konwencji Ramowej o Ochronie Mniejszości Narodowych z 1995 r. – ratyfikowana 20 grudnia 2000 r., weszła w życie wobec Polski 1 kwietnia 2001 r.
Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. – ratyfikowana 15 grudnia 1992 r., weszła w życie wobec Polski 19 stycznia 1993 r.
W dniu 21 lipca 2003 r. Polska podpisała Protokół dodatkowy otwarty do podpisu w styczniu 2003 r. do Konwencji Rady Europy o Cyber-przestępczości, dotyczący penalizacji czynów o charakterze rasistowskim i ksenofobicznym, popełnianych przy użyciu systemów komputerowych.
Obecnie prowadzone są konsultacje międzyresortowe w sprawie zasadności podpisania Protokołu 12 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
W ramach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie opracowane zostały liczne dokumenty, w których zakazuje się dyskryminacji lub promuje wartości tolerancji i otwartości na odmienność. Dokumenty te nie mają jednakże charakteru prawnie wiążącego, są jedynie miękkim prawem wyrażającym wolę państw w danej sferze. Do najważniejszych bez wątpienia należy Karta Paryska z 21 listopada 1990 r., Akt Helsiński z 1 sierpnia 1975 oraz Decyzja Rady Ministerialnej z 1 grudnia 2003 r. dotycząca tolerancji i niedyskryminacji.
Podstawą do podejmowania działań antydyskryminacyjnych w Unii Europejskiej jest art. 13 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu ustalonym w traktacie amsterdamskim oraz Dyrektywa Rady Unii Europejskiej nr 2000/43/WE z 29 czerwca 2000 r., dotycząca realizacji zasady równego traktowania bez względu na rasę lub pochodzenie etniczne we wszystkich sferach życia społecznego, m.in. opieki społecznej, włącznie z zabezpieczeniem społecznym i opieką zdrowotną, edukacji i dostępu do dóbr i usług oferowanych publicznie, w tym do mieszkań.
Natomiast Dyrektywa Rady Unii Europejskiej nr 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r. w sprawie ustanowienia ogólnych ram w zakresie równego traktowania przy zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu, zakazuje dyskryminacji z przyczyn rasy, pochodzenia etnicznego, religii, przekonań, wieku, niepełnosprawności oraz orientacji seksualnej. Ustanawia ona minimalny zakres działań i podejmowania środków zaradczych, w tym dialog z organizacjami pozarządowymi. Państwa Członkowskie zobowiązane zostały do przyjęcia ustaw, przepisów wykonawczych i przepisów administracyjnych w celu zapewnienia zgodności ich ustawodawstwa z postanowieniami Dyrektywy 2000/43/WE najpóźniej do dnia 19 lipca 2003 roku, zaś w przypadku Dyrektywy 2000/78/WE do dnia 2 grudnia 2003 r. Polska w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej jest również zobowiązana do implementacji powyższych dyrektyw.
INFORMACJE DODATKOWE
„Trzy wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu („Palestra” nr 12 z 2004 r.) z drugiej połowy ubiegłego roku zaprzątną z pewnością uwagę
polskiej opinii publicznej, a wcześniej czy później wywrą swój wpływ na polskie ustawodawstwo i praktykę sądową. Pierwszy z nich wkracza na obszar dopuszczalności aborcji, drugi penetruje głęboko obszar wywłaszczeń przeprowadzonych w odległej przeszłości przez państwa komunistyczne. Trzeci mówi głośne „nie pozwalamy” antysemityzmowi i rasizmowi.
(...) W trzecim werdykcie Trybunał podzielił stanowisko sądu polskiego i zaakceptował odmowę zarejestrowania stowarzyszenia krzewiącego dyskryminację rasową. „Niektóre fragmenty (pisze się w tym wyroku) statutu stowarzyszenia dotyczące prześladowania Polaków przez mniejszość żydowską i nierówności między nimi można było uznać za odświeżanie antysemityzmu”.
Stanisław Podemski „Głos ze Strasburga - Trzy wyroki”, „Gazeta Wyborcza”, 10. 01. 2005
|
|
|
